Ae có bao giờ tự hỏi tại sao member làm việc hăng say được vài ngày rồi lại... xịt không? Hay tại sao cùng một task, người thì làm hứng khởi, người thì ì ạch? Câu trả lời nằm ở một chất hóa học trong não gọi là dopamine.

Mình không phải bác sĩ hay nhà khoa học thần kinh, nhưng sau khi tìm hiểu về dopamine và áp dụng vào quản lý team, mình nhận ra nhiều điều thú vị. Hôm nay mình chia sẻ lại với ae những gì mình đã học được.

1/ Dopamine là gì?

Nhiều người nghĩ dopamine là "chất tạo hạnh phúc", nhưng không hẳn. Dopamine thực ra là chất tạo động lực - não tiết dopamine khi mình mong chờ một điều gì đó, chứ không phải lúc nhận được.

Ví dụ đơn giản: Lúc chờ mở quà, ae hứng thú hơn hay lúc mở xong? Chắc chắn là lúc chờ đúng không? Đó chính là dopamine hoạt động.

Hiểu điều này rồi thì ae sẽ thấy tại sao motivation của member đến từ việc đang hướng tới goal, không phải lúc đạt goal xong.

2/ Cheap dopamine vs Earned dopamine

Có 2 loại dopamine mà ae cần phân biệt:

Cheap dopamine: Đến từ phone, social media, notifications. Spike nhanh, crash nhanh, và cần thêm liều. Giống như ăn đồ ngọt - sướng lúc đầu nhưng sau đó lại thèm thêm.

Earned dopamine: Đến từ việc hoàn thành task, tập thể dục, học skill mới. Tăng từ từ, bền vững, và baseline (mức nền) sẽ tăng dần theo thời gian.

Muốn team làm việc hiệu quả, ae cần tạo môi trường để member nhận được earned dopamine, không phải cheap dopamine.

3/ Chia nhỏ goal - Tạo nhiều lần "mong chờ"

Đây là cách đơn giản nhất để tăng dopamine cho team.

Cách sai: "Hoàn thành feature X trong 2 tuần" → 2 tuần không có gì celebrate → motivation giảm dần như đồ thị đi xuống.

Cách đúng:

Milestone 1: API design done → celebrate
Milestone 2: Backend done → celebrate
Milestone 3: Frontend done → celebrate

Thay vì 1 lần mong chờ trong 2 tuần, ae có 3 lần dopamine spike. Member sẽ thấy được progress rõ ràng và motivation sẽ được duy trì.

Key ở đây là milestone phải visible - member nhìn thấy được tiến độ của mình.

4/ Cho quyền tự chủ = Dopamine tự nhiên

Khi member được tự chọn cách làm, não sẽ tiết dopamine vì cảm giác kiểm soát.

Cách nói	Effect
"Em làm đúng cách này nhé"	❌ Mất autonomy
"Goal là X, em muốn approach thế nào?"	✅ Có autonomy

Mình từng là kiểu lead thích chỉ chi tiết từng bước. Nhưng sau khi hiểu về dopamine, mình đổi cách - chỉ set goal rõ ràng và để member tự chọn cách đi. Kết quả là member tự tin hơn, sáng tạo hơn, và quan trọng là họ own task đó.

5/ Focus vào progress, không focus thiếu sót

Não thích thấy tiến bộ hơn là kết quả hoàn hảo.

Trong standup, thay vì hỏi "Xong chưa?", hãy hỏi "Progress được gì?"

Cách nói	Dopamine effect
"Task này chưa xong"	❌ Focus thiếu sót
"Đã 70%, còn 30%"	✅ Thấy progress

Sự khác biệt nhỏ trong cách nói, nhưng impact lớn đến tâm lý member.

6/ Những điều đang "giết" dopamine của member

Đây là phần quan trọng mà ae cần tự check:

Micromanage: Mất autonomy → mất dopamine
Goal quá xa, không milestone: Không có gì mong chờ
Chỉ feedback khi sai: Não expect punishment → anxiety thay vì motivation
Thay đổi goal liên tục: Mất cảm giác progress
So sánh với người khác: Dopamine đến từ progress bản thân, không phải từ so sánh

Nếu ae đang làm những điều này, đừng lo. Mình cũng từng như vậy. Quan trọng là nhận ra và thay đổi.

7/ Xử lý member skill gap mà vẫn giữ dopamine

Cách cũ (giết dopamine):

"Task này đáng lẽ xong rồi, sao chậm thế?"

Cách mới (tạo dopamine):

"Em đã làm được phần A, còn phần B. Em cần support gì?"

Acknowledge progress trước + cho autonomy chọn cách xử lý. Đơn giản vậy thôi, nhưng hiệu quả hơn nhiều.

Cuối cùng, quản lý team không chỉ là quản lý task hay deadline. Đó còn là quản lý motivation của từng người. Và khi ae hiểu cách dopamine hoạt động, ae sẽ biết cách tạo môi trường để member muốn làm việc, không phải bị ép làm việc.

Ae thử áp dụng và cho mình biết kết quả nhé 😁